Het kabinet-Schoof wankelt opnieuw. Gisterenavond sloeg BoerBurgerBeweging-leider Caroline van der Plas keihard toe in een fel interview en een persverklaring. Ze wees het nationale stikstofreductieprogramma – de ruggengraat van het huidige beleid – categorisch af. “Dit programma dient noch de boeren, noch Nederland als geheel”, klonk het onverbloemd. Volgens Van der Plas is het straffen van keurige, wetgetrouwe boeren geen oplossing voor milieuproblemen. “Emissies voorkomen we niet door boeren kapot te maken, maar door te investeren in innovatie en de beleidsfouten van de afgelopen jaren recht te zetten – fouten die al jarenlang door de boerenprotesten aan het licht komen.”

De uitspraak komt op een cruciaal moment. Premier Dick Schoof leidt persoonlijk een ministeriële commissie die de stikstofcrisis moet doorbreken, maar na maanden onderhandelen en rechtszaken (waaronder de recente Greenpeace-uitspraak die Den Haag dwingt de 2030-doelen te halen) lijkt er vooral gepraat te worden en weinig concreets te gebeuren. Minister Femke Wiersma (BBB) presenteerde eerder dit jaar een plan met bedrijfsspecifieke emissienormen en meer nadruk op innovatie, maar milieuorganisaties en oppositie noemen het “te slap” en “boerenvriendelijk”. Nu keert zelfs de eigen BBB-topvrouw zich openlijk tegen het landelijke reductieprogramma.

Geen gedwongen krimp, wel boeren aan het roer

Van der Plas herhaalde wat BBB al jaren verkondigt: stikstof is geen crisis door te veel koeien, maar door “onrealistische doelen uit Brussel en slecht beleid uit Den Haag”. Ze wees op de miljarden die provincies nu moeten ophoesten om het programma te financieren. “Den Haag probeert de rekening doorschuiven naar de provincies, terwijl boeren, jagers en plattelanders de dupe worden. BBB staat pal voor hen. We laten ons niet chanteren door dure, ineffectieve maatregelen die onze voedselproductie ondermijnen.”

De BBB-leider pleit voor een compleet andere aanpak: innovatie voorop, maatwerk per bedrijf en geen gedwongen uitkoop of krimp van de veestapel. “We hebben geld liggen voor echte oplossingen”, zei ze, verwijzend naar potjes die volgens haar beter besteed kunnen worden aan techniek (zoals methaanreductie in stallen, precisielandbouw en nieuwe voeradditieven) dan aan het slopen van bedrijven. “Vorige kabinetten hebben ons in een hoek gemanoeuvreerd met wetgeving die niet deugt. Laten we die wetten aanpassen, net zoals we vroeger kinderarbeid hebben afgeschaft. Dat kan ook met stikstofregels.”

Is dit het begin van het einde voor Schoof?

Politieke commentatoren spreken al van een “grote klap” voor premier Schoof. Het huidige kabinet – een extraparlementair akkoord met PVV, VVD, NSC en BBB – balanceert al maanden op het randje als het om stikstof gaat. BBB leverde met Wiersma de landbouwminister, maar de partij baseerde haar verkiezingswinst grotendeels op de belofte dat gedwongen krimp van tafel zou gaan.

Nu Van der Plas publiekelijk het nationale programma afwijst, groeit de druk op Schoof om te kiezen: óf hij volgt de BBB-lijn (en riskeert een conflict met Brussel en de Raad van State), óf hij houdt vast aan de Europese verplichtingen (en verliest BBB-steun).

“Dit is geen ruzie binnen de coalitie, dit is een existentiële breuklijn”, zegt een ingewijde bron in Den Haag. “Schoof dacht met een technische premier-aanpak de angel uit de stikstofcrisis te halen. Maar Caroline laat zien dat de boerenbeweging niet zomaar zwicht voor compromissen. Als BBB echt doorslaat, kan dit kabinet vallen – of in elk geval ernstig verzwakt raken.”

De oppositie ruikt bloed. GroenLinks-PvdA en D66 noemen Van der Plas’ woorden “onverantwoord” en “ontkennend”. “Ze negeert wetenschappelijk bewijs over stikstofschade in natuurgebieden”, zegt Jesse Klaver. “Innovatie is mooi, maar zonder reductiedoelen bereik je niks. Dit is uitstelgedrag ten koste van biodiversiteit.”

Toch lijkt Van der Plas’ positie bij veel plattelanders en boeren enorm populair. Op sociale media stromen de steunbetuigingen binnen. “Eindelijk iemand die voor ons opkomt!”, schrijft een veehouder uit Overijssel. De boerenprotesten van 2019-2022 lijken weer op te laaien: trekkertochten en spandoeken met “Geen gram minder, Caroline bedankt!” duiken op.

Een patstelling in wording?

Het stikstofdossier sleept al sinds 2019. De uitspraak van de Raad van State in dat jaar blokkeerde bouwprojecten vanwege te hoge depositie in Natura 2000-gebieden. Rutte-IV probeerde met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) een oplossing te forceren, inclusief gebiedsgerichte krimp. Maar na de provinciale verkiezingen van 2023 (waarin BBB overal de grootste werd) en de verkiezingen van 2023-2024 kwam het huidige kabinet tot stand met de belofte: geen gedwongen uitkoop meer.

Toch tikte de klok door. In januari 2025 dwong een rechter het kabinet de 2030-doelen serieus na te streven. Schoof stelde een commissie in onder zijn eigen leiding. Wiersma kwam met bedrijfsspecifieke normen, maar milieuclubs liepen boos weg uit overleg. Nu Van der Plas openlijk zegt “het programma deugt niet”, lijkt de impasse compleet.

Deskundigen waarschuwen: zonder reductie dreigen boetes uit Brussel en schade aan natuur. “Innovatie alleen lost het niet op”, zegt hoogleraar stikstof Jan Willem Erisman. “We hebben structurele daling nodig, ook in de veehouderij.”

Maar voor BBB is dat onbespreekbaar. Van der Plas: “We gaan niet onze boeren opofferen voor dogma’s. Nederland is een landbouwland. Dat beschermen we met gezond verstand, niet met Haagse dictaten.”

Conclusie: de puzzel valt uit elkaar

Met deze publieke afwijzing heeft Caroline van der Plas de handschoen neergegooid. Premier Schoof staat voor een onmogelijke keuze: de boeren volgen en Brussel trotseren, of de doelen handhaven en zijn coalitie verliezen. Is dit het begin van het einde voor zijn “hastige hervormingen”? Veel politieke insiders denken van wel. De stikstofcrisis is terug – en harder dan ooit.

De komende weken zullen beslissend zijn. BBB mobiliseert, boeren staan klaar met trekkers, en Den Haag zoekt wanhopig naar een uitweg. Eén ding is zeker: Caroline van der Plas heeft zojuist een bom gelegd onder het kabinet-Schoof. Of het ontploft, hangt af van hoe snel Schoof reageert.