Wat bedoeld was als een moment van nationale rouw en eenheid, mondde gisteren uit in een van de meest explosieve politieke schandalen van de afgelopen jaren. Premier Dick Schoof verloor tijdens een persconferentie na de herdenkingsceremonie voor de slachtoffers van de antisemitische rellen en aanslagen in Amsterdam zijn zelfbeheersing volledig. Voor de camera’s en microfoons van tientallen journalisten schreeuwde hij letterlijk: “JE HEBT GEEN RECHT OM MIJ TE KRITISEREN IN HET LAND DAT IK LEID!”

De woorden vielen als een bom. Schoof, zichtbaar rood aangelopen en trillend van woede, richtte zich tot demonstranten en nabestaanden die hem tijdens de ceremonie hadden uitgejouwd met spandoeken als “Veiligheid eerst, geen excuses meer” en “Schoof beschermt ons niet”. Hij vervolgde: “Jullie zijn gewoon gewone burgers, niemand heeft het recht mij te bekritiseren. Dit is een incident dat niemand wilde laten gebeuren, dus gebruik het niet om mij aan te vallen.”

De persconferentie was nog niet afgelopen of de beelden gingen viraal. Binnen minuten explodeerde sociale media. #SchoofMeltdown, #GeenRechtOpKritiek en #AmsterdamVergeten trendden binnen het kwartier wereldwijd. Kranten als De Telegraaf en AD kopten al binnen het uur “Schoof ontploft: ‘Dit is mijn land’” en “Premier verliest controle na herdenking”. De NOS en RTL Nieuws openden het journaal met de beelden, gevolgd door live-analyses waarin commentatoren spraken van “een dieptepunt in democratische omgangsvormen”.

De publieke verontwaardiging was overweldigend. Nabestaanden van de slachtoffers van de rellen in november 2024 en de daaropvolgende incidenten in 2025 spraken van “een klap in het gezicht”. Een moeder die haar dochter verloor bij de rellen in Amsterdam zei tegen Hart van Nederland: “Hij zegt dat niemand het recht heeft hem te bekritiseren? Mijn kind had het recht om veilig over straat te lopen. Dat recht heeft hij haar ontnomen door jarenlang te zwijgen over de dreiging.”

De woede richtte zich al snel op de kern van de kritiek: het falende veiligheidsbeleid van het demissionaire kabinet-Schoof. Sinds de val van de coalitie in juni 2025 en het vertrek van PVV en NSC balanceert het minderheidskabinet van VVD en BBB op het randje. Herhaalde incidenten van antisemitisch geweld, steekpartijen gelinkt aan geradicaliseerde individuen en een explosie van online haat werden volgens critici onvoldoende aangepakt. De spreidingswet voor asielzoekers, de trage vervolging van haatzaaiers en het uitblijven van structurele extra beveiliging voor Joodse instellingen en synagogen werden door velen gezien als bewijs van onmacht of onwil.

Precies op dat moment stapte Geert Wilders naar voren. De PVV-leider, die al maandenlang het falende asiel- en veiligheidsbeleid van Schoof aan de kaak stelt, hield een korte maar messcherpe toespraak voor de camera’s buiten de perszaal. Zijn verklaring bestond uit slechts vijftien woorden, maar die woorden troffen als een mokerslag:

“Als premier denk je dat het land van jou is. Maar het land is van ons – en wij eisen veiligheid, geen excuses.”

De zin werd onmiddellijk opgepikt door alle nieuwszenders. Binnen minuten was #Wilders15Woorden trending nummer één. De boodschap was kristalhelder: Schoof gedraagt zich als eigenaar van Nederland, maar vergeet dat de macht bij het volk ligt – en dat volk eist bescherming, geen arrogantie na een nationale tragedie.

De politieke naschokken waren immens. Binnen de VVD ontstond paniek. Fractievoorzitter Dilan Yeşilgöz probeerde de schade te beperken met een verklaring: “De premier sprak in emotie, maar zijn woorden waren ongelukkig gekozen. We blijven werken aan veiligheid voor alle Nederlanders.” Maar de kloof binnen de coalitie werd zichtbaar. BBB-leider Caroline van der Plas distantieerde zich openlijk: “Als een premier zegt dat burgers geen recht hebben hem te bekritiseren, dan is dat een probleem voor de democratie zelf.”

GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans noemde de uitspraak “onvergeeflijk” en “een belediging voor de nabestaanden”. Hij riep op tot een spoeddebat en een onafhankelijke enquête naar het veiligheidsbeleid rond de herdenkingen. NSC-leider Pieter Omtzigt sloot zich daarbij aan: “Dit gaat niet alleen over woorden. Dit gaat over een patroon van bagatellisering van dreigingen.”

De Joodse gemeenschap reageerde met afschuw. CIDI-directeur Hanna Luden: “Na elke aanslag horen we mooie woorden, maar als het erop aankomt, krijgen we excuses en verwijten naar de slachtoffers. De uitspraak van Schoof bevestigt wat velen al voelen: deze regering beschermt ons niet.”

De publieke opinie keerde zich massaal tegen de premier. Een peiling van Maurice de Hond, uitgevoerd direct na de persconferentie, liet zien dat 74% van de Nederlanders vond dat Schoof “arrogant en ongeschikt” had gereageerd, terwijl 68% het eens was met Wilders’ vijftien woorden. Onder kiezers van VVD en BBB daalde het vertrouwen in Schoof met respectievelijk 19 en 14 procentpunten in één dag.

Voor Wilders is dit een strategisch meesterzet. Terwijl het kabinet wankelt, profileert hij zich als de enige leider die “het volk” verdedigt. Zijn partij PVV stijgt in de peilingen naar een nieuwe recordhoogte van 38 zetels. De roep om nieuwe verkiezingen wordt luider; NSC en BBB hebben al laten doorschemeren dat ze een motie van wantrouwen niet langer uitsluiten.

Schoof zelf trok zich gisterenavond terug in het Catshuis. Zijn woordvoerder probeert de schade te beperken: “De premier sprak vanuit emotie na een zware herdenking. Hij betreurt de gekozen woorden, maar blijft staan voor een beleid dat veiligheid en humaniteit combineert.” Maar de woorden zijn niet meer terug te draaien.

Nederland staat op scherp. De herdenking die eenheid had moeten brengen, heeft een diepe kloof blootgelegd. En met vijftien woorden van Geert Wilders is de discussie niet meer te stoppen: wie leidt dit land eigenlijk – een premier die geen kritiek duldt, of het volk dat veiligheid eist?

De komende dagen en weken zullen beslissend zijn. Maar één ding is duidelijk: na vandaag is Dick Schoof niet langer de stabiele bestuurder. Hij is een premier onder vuur – en de kogels komen niet alleen van buitenaf.