Na weken van stilte en de nodige kerstpauze zijn de onderhandelingen over de kabinetsformatie in Nederland weer op gang gekomen. D66, VVD en CDA zitten sinds begin januari 2026 opnieuw aan tafel om te proberen een werkbaar regeerakkoord op tafel te krijgen.

De gesprekken, onder leiding van informateur Rianne Letschert, zijn inmiddels een cruciale fase ingegaan waarin niet langer alleen wordt getast naar mogelijkheden, maar waarin harde keuzes moeten worden gemaakt over geld, politieke machtsverdeling en de vraag of een breder kabinet toch nog noodzakelijk is.

De formatie na de verkiezingen van 29 oktober 2025 verloopt uiterst moeizaam. D66 en PVV werden met elk 26 zetels de grootste partijen, een historisch lage score voor de winnaar. Er ontstond geen voor de hand liggende meerderheidscoalitie.

De VVD sloot samenwerking met GroenLinks-PvdA uit, terwijl D66 geen kabinet wilde vormen met zowel JA21 als de VVD.

Uiteindelijk kwam het drietal D66, VVD en CDA (samen goed voor 66 zetels) als meest realistische optie naar voren, zij het met een fundamenteel probleem: het is geen meerderheid in de Tweede Kamer.

Na de hervatting van de gesprekken op 5 januari, eerst met secondanten en daarna met de partijleiders Rob Jetten (D66), Dilan Yeşilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA), leek lange tijd alles mogelijk.

Er werd serieus gesproken over het uitbreiden van de coalitie met JA21, de partij die door de VVD als logische partner werd gezien om meer stabiliteit en een rechtser geluid in het kabinet te brengen. JA21-leider Joost Eerdmans hield de deur op een kier, maar D66 bleef mordicus tegen.

De politieke en inhoudelijke kloof met de radicaal-rechtse partij bleek te groot. Op 9 januari 2026 maakten de drie partijleiders bekend definitief te kiezen voor een minderheidskabinet zonder extra partijen. Een unicum in de Nederlandse politieke geschiedenis, want een minderheidskabinet vanaf de start is uitzonderlijk.

De keuze voor een kabinet met slechts 66 zetels brengt enorme uitdagingen met zich mee. Bij elk wetsvoorstel zal het kabinet steun moeten zoeken bij wisselende oppositiepartijen. Dat vraagt om een heel andere manier van politiek bedrijven: minder ideologische starheid, meer pragmatisme en voortdurend onderhandelen.

De VVD betreurt het openlijk dat JA21 er niet bij zit, maar schaart zich nu achter het besluit. D66-leider Jetten benadrukte dat een kabinet met een duidelijk rechtse signatuur door toevoeging van JA21 te veel steun van progressieve oppositie zou verliezen, met name van GroenLinks-PvdA.

Financiën vormen het absolute kernpunt van de huidige onderhandelingsronde. Zonder een sluitende begroting is er simpelweg geen regeerakkoord mogelijk. De drie partijen worstelen met forse verschillen in prioriteiten.

D66 en CDA willen meer investeren in klimaat, onderwijs en zorg, terwijl de VVD sterk hamert op lastenverlichting voor burgers en bedrijven en strakke beheersing van de overheidsuitgaven.

De zorgkosten lopen op naar ruim 120 miljard euro en sociale zekerheid kost nog eens 125 miljard; samen goed voor de helft van alle rijksuitgaven. Bezuinigen is onvermijdelijk, maar waar precies? Elke keuze raakt direct de achterban en de politieke houdbaarheid.

Achter de schermen schuiven adviseurs met rekenmodellen en scenario’s. Hoeveel buffers moeten er worden aangehouden voor onverwachte tegenvallers? Kunnen bepaalde uitgaven worden gefaseerd of gekoppeld aan tussentijdse evaluaties? Dergelijke technische oplossingen klinken saai, maar blijken vaak doorslaggevend.

Ze bieden ruimte om compromissen te sluiten zonder direct harde knopen door te hakken. Tegelijkertijd groeit de tijdsdruk: de begrotingscyclus wacht niet en de maatschappelijke onrust over wonen, energieprijzen en zorg neemt toe.

Het idee van een breder kabinet blijft desondanks op de achtergrond meespelen. Een coalitie met meer partijen zou meer stabiliteit bieden en de kans op structurele meerderheden vergroten. Maar elke extra partner brengt ook nieuwe rode lijnen, extra eisen en meer complexiteit.

De persoonlijke chemie tussen de onderhandelaars speelt daarbij een verrassend grote rol. Een goede klik kan wonderen doen; wederzijds wantrouwen zorgt al snel voor ontsporing. Bovendien moeten concessies eerlijk voelen: als een kleine partij weinig inlevert maar veel vraagt, ondermijnt dat het vertrouwen in het hele akkoord.

De formatie lijkt daardoor steeds meer op klassieke ruilhandel. Dossiers worden gebundeld en tegen elkaar afgewogen: ruimte op het ene vlak wordt geruild tegen steun op een ander terrein. Creatieve oplossingen zijn essentieel wanneer de budgettaire kaders krap zijn.

Soms helpt het om gevoelige onderwerpen tijdelijk te parkeren en eerst op minder explosieve thema’s door te breken. Een succes op één punt kan de sfeer verbeteren en ruimte creëren voor andere compromissen.

Tegelijkertijd is snelheid geboden. Burgers wachten op duidelijkheid over hun portemonnee, hun zorg, hun energierekening en hun toekomst. Een langdurige formatie voedt onzekerheid, remt investeringen en belemmert de uitvoering van noodzakelijk beleid. De kunst is om tempo te maken zonder de inhoudelijke kwaliteit van het akkoord te schaden.

Interne partijprocessen, zoals ledenraadplegingen en fractiebesprekingen, maken het extra ingewikkeld. Een te snelle deal riskeert verzet van de achterban; te veel uitstel schaadt het vertrouwen in de politiek als geheel.

Voor gewone burgers draait het uiteindelijk om concrete uitkomsten. Wat gaat de belastingdruk doen? Wordt er echt geïnvesteerd in woningbouw en betaalbare zorg? Hoe wordt omgegaan met klimaatdoelen en migratie? Een stabiel en haalbaar akkoord kan onzekerheid wegnemen en vertrouwen herstellen. Een mislukt of halfbakken compromis doet precies het tegenovergestelde.

De komende weken zullen cruciaal zijn. Let op de toon van de persverklaringen na elke ronde: woorden als ‘constructief’, ‘moeilijk maar hoopvol’ of ‘nog veel openstaande punten’ zeggen vaak meer dan lange officiële teksten.

Verschijnen er voorzichtige financiële kaders of blijft het bij een ellenlange lijst met knelpunten? Worden er afspraken gemaakt over de volgorde van besluiten? Wordt er nog steeds gefluisterd over een laatste poging met een vierde partij?

Kleine, schijnbaar technische besluiten over budgettair toezicht, onzekerheidsbuffers of fasering van uitgaven blijken vaak het echte graadmeter voor de haalbaarheid van het gehele regeerakkoord. De formatie bevindt zich in een fase waarin elke stap telt en elke concessie gevolgen heeft voor de komende vier jaar.

Of dit drietal erin slaagt een stabiel minderheidskabinet van de grond te krijgen, zal niet alleen afhangen van de inhoudelijke afspraken, maar ook van het vermogen om telkens opnieuw steun te organiseren in een gepolariseerde Tweede Kamer. Nederland houdt de adem in.